ตัวอักษรบนป้ายทางหลวงอเมริกันมีอะไรบางอย่างที่ไม่ค่อยเข้าท่าถ้าดูใกล้ๆ ตัว a อ้วนเกินไป ตัว l มีหางงอออกมาเฉยๆ ปลายเส้นตัดตรงแบบไม่ประณีต ช่องว่างระหว่างตัวอักษรก็ไม่สม่ำเสมอ แต่พอมองจากรถที่วิ่งด้วยความเร็วร้อยกว่ากิโลเมตรต่อชั่วโมง ในระยะสองร้อยเมตร ตอนกลางคืน มันกลับอ่านง่ายกว่าตัวอักษรที่สวยกว่าเกือบทุกตัว
ฟอนต์ Interstate ของ Tobias Frere-Jones เกิดขึ้นจากความไม่เข้าท่าที่ใช้งานได้ดีชุดนี้ ต้นทางของมันคือชุดตัวอักษรที่คนอเมริกันเรียกกันเล่นๆ ว่า Highway Gothic ซึ่งไม่ได้ถูกวาดโดยนักออกแบบตัวพิมพ์คนไหนเลย
วิศวกรวาดตัวอักษร
ปี 1949 หน่วยงานทางหลวงกลางของสหรัฐฯ ต้องการชุดตัวอักษรมาตรฐานสำหรับป้ายบนระบบทางหลวงระหว่างรัฐที่กำลังจะสร้าง งานตกไปอยู่กับ Dr. Theodore W. Forbes ซึ่งเป็นวิศวกร ไม่ใช่นักออกแบบ โดยมี J.E. Penton และ E.E. Radek ช่วยงาน ผลลัพธ์คือชุดที่เรียกว่า FHWA Series แบ่งเป็นชุด A ถึง F ตามความกว้างของตัวอักษร ให้เลือกใช้ตามพื้นที่ป้ายที่มี
เกณฑ์ในการวาดไม่มีคำว่าสวยอยู่เลย มีแต่ระยะที่อ่านออก ขนาดตัวอักษรต่อความเร็วรถ และพฤติกรรมของแสงไฟหน้ารถที่สะท้อนกลับจากแผ่นสะท้อนแสงบนป้าย ตัวอักษรจึงถูกออกแบบให้ช่องว่างภายในเปิดกว้าง ปลายเส้นตัดตรงเพื่อไม่ให้แสงบานกินรูปทรง และตัวพิมพ์ใหญ่กับตัวพิมพ์เล็กมีความต่างกันชัดในระดับที่เห็นได้จากไกล
Frere-Jones เคยพูดถึงชุดนี้ไว้ทำนองว่ามันอเมริกันมากในแบบที่จับๆ ยัดๆ เข้าด้วยกันแล้วเอาขึ้นป้ายเลย ความไม่เนี้ยบนั้นแหละที่กลายเป็นเสน่ห์
เอาความไม่เนี้ยบขึ้นมาบนกระดาษ
ระหว่างปี 1993 ถึง 1995 Frere-Jones ที่ตอนนั้นทำงานอยู่กับ Font Bureau เริ่มวาด Interstate ขึ้นมาเป็นการคารวะ Highway Gothic เขาไม่ได้แก้ความประหลาดออกให้หมด กลับเลือกเก็บมันไว้อย่างจงใจ ทั้งปลายเส้นที่ตัดเฉียง ทั้งสัดส่วนที่กว้างผิดปกติ แล้วไปจัดการเรื่องอื่นแทน คือระยะห่างระหว่างตัวอักษร น้ำหนักที่หลากหลายพอสำหรับงานพิมพ์ และรายละเอียดที่ทำให้อ่านเป็นย่อหน้ายาวๆ ได้โดยไม่ล้า
ผลคือฟอนต์ที่พาความรู้สึกของถนนอเมริกันเข้ามาในงานสิ่งพิมพ์และงานแบรนด์ยุคเก้าศูนย์ได้ทั้งชุด ป้ายบอกทางที่ไม่มีใครคิดว่าเป็นงานออกแบบ กลายเป็นภาษาภาพที่บริษัทและนิตยสารหยิบไปใช้ เรื่องนี้เดินทางคล้ายกับ Gotham ที่เกิดจากตัวอักษรบนอาคารเก่าในนิวยอร์ก คือมีคนไปมองสิ่งที่คนอื่นเดินผ่านทุกวัน แล้วเห็นว่ามันเป็นตัวพิมพ์ได้ ทุกวันนี้ Interstate อยู่ในคอลเลกชันของ MoMA
ตัวจริงบนถนนยังเถียงกันอยู่
ขณะที่ฉบับสำหรับกระดาษเดินหน้าไปไกล ฉบับที่อยู่บนถนนจริงกลับมีเรื่องยืดเยื้อ ปี 2004 หน่วยงานทางหลวงอนุมัติชั่วคราวให้ใช้ฟอนต์ชื่อ Clearview แทน Highway Gothic บนป้ายบอกทางตัวอักษรขาวพื้นเขียว โดยงานวิจัยตอนนั้นชี้ว่าคนขับสูงอายุอ่านได้ไกลขึ้น
ปี 2016 หน่วยงานเดียวกันยกเลิกการอนุมัตินั้น หลังงานวิจัยชุดหลังไม่ยืนยันผลเดิม แล้วปี 2018 สภาคองเกรสสั่งให้นำการอนุมัติกลับมาอีกครั้ง แต่หน่วยงานยังยืนยันว่าไม่ได้แนะนำหรือรับรอง Clearview แต่อย่างใด
ระหว่างที่การถกเถียงยังไม่จบ ตัวอักษรที่วิศวกรคนหนึ่งวาดขึ้นเมื่อเจ็ดสิบกว่าปีก่อนก็ยังยืนอยู่บนป้ายเกือบทุกป้ายในประเทศ อ่านโดยคนหลายร้อยล้านคนต่อวัน โดยที่แทบไม่มีใครรู้ว่ามันมีชื่อ
งานออกแบบที่ดีที่สุดบางชิ้นถูกวาดโดยคนที่ไม่ได้คิดว่าตัวเองกำลังออกแบบอะไร แค่กำลังแก้ปัญหาหนึ่งข้อให้จบ แล้วปล่อยให้เวลาเป็นคนตัดสินว่ามันคืออะไรกันแน่
ที่มา: Frere-Jones Type, MoMA collection, FHWA MUTCD Interim Approval IA-5
Photo credit: Laura Mann, Justin Dyer, Karlis Reimanis, Malachi Brooks, Nathaniel Hutcheson / Unsplash
ชวนดูของในเว็บ
โปสการ์ดเซ็ต 6 ใบ ลายเมือง ของอีกชิ้นที่เก็บชื่อสถานที่เอาไว้เหมือนป้ายบอกทาง เพียงแต่ย่อลงมาให้พอดีมือ
แรงบันดาลใจจากศิลปะและดีไซน์เพิ่มเติมได้ที่ Portjolio ที่ซึ่งเรื่องราวสร้างสรรค์ยังคงต่อเนื่องไม่สิ้นสุด