ในบ้านญี่ปุ่นเก่า ก่อนที่ไฟฟ้าจะเข้ามา แสงตอนกลางคืนมาจากโคมที่หุ้มด้วยกระดาษบางๆ วางไว้ติดพื้น เปลวไฟข้างในสั่นไหวเบาๆ กระดาษกรองมันจนเหลือแต่แสงนวลที่ไม่แยงตา คนเรียกโคมแบบนั้นว่า andon
Form & Refine แบรนด์ออกแบบจากเดนมาร์ก หยิบชื่อนี้มาตั้งให้คอลเลกชันไฟชุดแรกของตัวเอง โคมกระดาษที่ไม่ได้พยายามเป็นของญี่ปุ่น แต่ก็ไม่ปฏิเสธว่ามันมาจากไหน
คนออกแบบคือ Jonas Herman จาก Herman Studio โจทย์ของเขาเรียบง่ายกว่าที่คิด ทำโครงที่ค้ำ กรอบ และปกป้องแผ่นกระดาษบางไปพร้อมกัน โครงนั้นทำจากไม้แอชยุโรปเนื้อแข็ง ส่วนโป๊ะเป็นกระดาษจากเซลลูโลสและยางธรรมชาติ ไม่มีพลาสติกพีวีซี
เมื่อมองจากภายนอก Andon แทบไม่มีรายละเอียดให้พูดถึงเลย มีเสาไม้ไม่กี่ต้น กระดาษหนึ่งผืน และแสงหนึ่งดวง แต่ความว่างแบบนั้นคือสิ่งที่ตั้งใจ ไม่มีอะไรมาแย่งความสนใจไปจากแสง
สิ่งที่กระดาษทำได้ แต่แก้วทำไม่ได้
โคมไฟส่วนใหญ่ที่เราคุ้นเคยใช้แก้วหรือโลหะเป็นตัวคุมแสง แก้วปล่อยแสงออกมาตรงๆ โลหะสะท้อนแสงไปทางที่ต้องการ แต่กระดาษทำอีกอย่าง มันไม่กันแสงและไม่ปล่อยแสงทั้งหมด มันดูดแสงเข้าไปนิดหนึ่งก่อนคายกลับออกมาทั่วทั้งผืน ทำให้ทั้งโป๊ะกลายเป็นแหล่งแสงเอง ไม่ใช่แค่ทางผ่าน
นั่นคือเหตุผลที่แสงจากโคมกระดาษดูอ่อนโยนกว่า มันไม่มีจุดจ้าจุดเดียวให้ตาต้องหลบ ทั้งผืนสว่างเท่ากันหมด คนญี่ปุ่นรู้ข้อนี้มานาน และเก็บมันไว้ในโคม andon มาหลายร้อยปี
Form & Refine ไม่ได้ลอกโคมญี่ปุ่นมาทั้งดุ้น สัดส่วนของ Andon สูงและเพรียวกว่า เส้นสายเคร่งขรึมแบบเฟอร์นิเจอร์นอร์ดิก โครงไม้ไม่ได้ซ่อนตัว มันโชว์ให้เห็นว่าโคมนี้ประกอบขึ้นมาอย่างไร ต่างจากโคมกระดาษดั้งเดิมที่มักซ่อนโครงไว้ข้างใน
ความตั้งใจนี้ทำให้ Andon ไม่ใช่ทั้งของญี่ปุ่นและไม่ใช่ทั้งของเดนมาร์กเต็มตัว มันอยู่ตรงกลาง เหมือนของที่เดินทางข้ามที่มาแล้วเก็บร่องรอยของทั้งสองฝั่งไว้
ไฟที่ทำหน้าที่เป็นบรรยากาศ ไม่ใช่แค่ความสว่าง
ในบ้านสมัยนี้ ไฟส่วนใหญ่ถูกออกแบบมาให้สว่างพอทำงาน อ่านหนังสือ ทำกับข้าว วัดกันที่ว่ามองเห็นชัดแค่ไหน แต่ Andon ดูจะสนใจอีกเรื่อง มันไม่ได้ทำให้ห้องสว่างขึ้นมากนัก มันทำให้ห้องรู้สึกต่างออกไป
เรื่องนี้ทำให้นึกถึง โคมไฟ Numbra ของ Teruhiro Yanagihara ที่ออกแบบให้เรารู้สึกถึงเงามากกว่าแสง ทั้งสองตัวไม่ได้แข่งกันเรื่องความสว่าง แต่แข่งกันเรื่องว่าจะทำให้พื้นที่รอบตัวรู้สึกอย่างไร แสงนวลจากกระดาษทำให้มุมห้องดูนุ่มลง เงาไม่คมจนบาดตา ทุกอย่างดูช้าลงกว่าเดิมนิดหนึ่ง
บางที ของอย่างโคมไฟไม่จำเป็นต้องบอกอะไรมาก มันแค่เปิดขึ้นตอนค่ำ แล้วเปลี่ยนอุณหภูมิของห้องทั้งห้องด้วยแสงผืนเดียว
เราวางของแต่งบ้านไว้มากมายเพื่อให้คนอื่นเห็นตอนกลางวัน แต่ของบางอย่างทำงานตอนที่ไม่มีใครมองดู มันอยู่กับเราในชั่วโมงเงียบๆ ก่อนนอน เมื่อทุกคนออกจากบ้านไปหมดแล้ว และเหลือแค่เรากับแสงหนึ่งดวง
ของบนโต๊ะที่เข้ากับเรื่องนี้
แก้วเซรามิกปั้นมือ เคลือบด้าน ผิวด้านที่ไม่สะท้อนแสงจ้า วางไว้ใต้โคมกระดาษตอนค่ำ เข้ากันกับแสงนวลแบบไม่ต้องตั้งใจ
แรงบันดาลใจจากศิลปะและดีไซน์เพิ่มเติมได้ที่ Portjolio ที่ซึ่งเรื่องราวสร้างสรรค์ยังคงต่อเนื่องไม่สิ้นสุด